Kerstmis brengt mensen samen: dat hoort zo. Kerst moet je niet alleen vieren. Oké, vaak is het vanuit een bepaalde plicht dat mensen tijdens de kerstdagen samen komen, maar tegelijkertijd kijkt iedereen er wel altijd naar uit. Ik ook: ik houd van Kerst. En van kerstmuziek! Hoewel de doorsnee kerstliedjes me onderhand wel gestolen kunnen worden. Ik ga voor het kerstverhaal dat ‘pastoor’ Jack Poels predikt op het album ‘Rijstwafels met pindakaas’.

Door Marcel Donks, muziekliefhebber

Wat hebben rijstwafels en pindakaas in godsnaam met Kerstmis te maken? Sec bekeken niets, maar op het gelijknamige album van Herberg de Troost uit 2012 vormt het de rode draad in het kerstverhaal dat zich afspeelt in Utrecht. Poels verhaalt over een stel dat na een drukke en hectische periode op Eerste Kerstdag geen eten kan vinden in het appartement op de Oudegracht. Op een aangebroken pak rijstwafels en een potje pindakaas van de vorige keer na. Ook in de stad blijven deuren gesloten. Het is koud en angstvallig stil: de toon is gezet.

'In Utrecht zijn op deze eerste kerstdag nog steeds alle deuren stijf dicht. Een winkelstraat met een snijdend koude wind en alle rolluiken naar beneden; eenzamer krijg je het niet.'

Herinneringen

Het album begint met een sfeervol kerstsoundtrack, maar ondanks de kerstbellen, kerstklokken en de strijkers blijft de stemming wat in mineur. Je voelt aan alles dat dit een andere Kerst dan normaal gaat worden. Overigens gaat het op de plaat niet echt over Kerst, maar bieden de herinneringen van Jack Poels de ingrediënten voor een ander soort kerstgevoel. Kerst vieren met je dierbaren, zoals het ooit bedoeld is.

'En dan kijk je wat gebroken, stadsgeluiden klinken dof. Nog wat verder weggedoken onder een sprei van engelstof. Ineens, ik wandel minder snel, in het gedempte licht, hoor ik hoe ik jou vertel: Eerste kerstdag, alles dicht.'

Die herinneringen verhalen over een kleine Jack die van zijn ome Toon voor het eerst een broodje knak krijgt, over zijn ontmoeting met teamex-held Flaco Jiménez op zoek naar de oorsprong van de accordeonmuziek, over zijn haat-liefde-verhouding met Ierland en over vreemd eten in het restaurant. Op zich niemendalletjes, maar toch passen ze in het kerstverhaal.

'Ik heb 'n kerstverhaal geschreven, een woord en het was feest. Er kwam 'n wolk overgedreven, was de wereld rond geweest. Hij gleed over het veld en daar heeft 'ie honderduit verteld. We hebben uren zitten praten, zijn verhaal ging over mij. Sons dreef ik doelloos over straten, waaide weer 'n dag voorbij. Lag ik boven op 'n berg: aan de top leek alles minder erg.'

Eveline

Halverwege de plaat wordt de toon opeens serieuzer. Poels vertelt over een vriendin Eveline die plotseling overleed: "Een paar huizen verder op de Oudegracht op de derde verdieping wonen onze vrienden Geert en Eveline. Ik herinner me nog dat ze vertelde dat ze in rouw was omdat haar groenteboer met pensioen was gegaan. Dat hij altijd een kistje prei voor haar regelde en de heerlijkste aardappelen had. Er kon niemand vertellen en koken zoals Eveline. Een paar dagen later belde Geert me op dat Eveline plotseling was overleden.” Poels mijmert over hoe hij haar nog dagelijks tegenkomt als hij rode uien pelt, knoflook hakt en in hete olie bakt. “Hier bij de hoge deur voel ik dat ik jou niet mis, want jij bent niet dood zo lang als dit er is."

'Hier liepen wij samen terug, naar huis na te veel bier. Stonden we even stil bij de brug. Tot snel, tot de volgende keer. 't Heeft veel te lang geduurd, we wachten zo lang niet meer.'

Absoluut hoogtepunt van de plaat en daarmee van het hele oeuvre van Herberg de Troost is het enige echte kerstnummer: ‘Buiten is het koud’. Waarom dan? Ik weet het niet… Het zal vast en zeker de tekst en vooral de stem van Jack Poels zijn. Wat hij vertelt, geloof ik, al leest hij de Gouden Gids voor. Maar misschien is het in dit geval nog wel meer Karlijn van Dinther die in het lied als vriendin van Poels hem prachtig toezingt. “Ik zie het in jouw ogen, ik luister als jij zegt: ik bestel de allerlaatste en dan gaan we echt. We zitten en we praten in ons lievelingscafé en van elk lied zing jij de eerste regel mee. En dan geef ik jou een zoen en ik vraag: allerliefste wat zullen we vanavond doen?”

Vanaf de eerste tel ademt het nummer Kerst uit, niet in de laatste plaats door de kerstbellen die continu meedeinen op de achtergrond. Maar ook de tekst doet je verlangen naar die donkere, koude periode met, als je een beetje geluk hebt, sneeuw op de daken. “Het begint te sneeuwen, vlokken dwalen neer. Even zijn er geen gedachten en geen woorden meer. Jij drinkt rustig verder, je kijkt tevreden rond. Het gevoel van: ‘het is fijn’ geschreven om jouw mond.”

‘Rijstwafels met pindakaas’ is Kerstmis, maar dan net wat anders. Geen standaard jingle bells, Mariah ‘kip’ Carey of kalkoen, maar een warm gevoel van binnen. Daar waar Kerst eigenlijk om draait als alle verplichtingen even opzij worden gezet. ‘Pastoor’ Jack Poels helpt me ieder jaar weer om dat te beseffen. Ik wens iedereen een fijne Kerst: ga het ‘echt’ vieren!

'Ineens als in een visioen zien we 'n licht door de ramen. We blijven ernaar staren. Het glas-in-lood is als een veelkleurige ster. We zijn in de ban van wat we zien. Als een uitgestoken hand schijnt de maan haar troostende licht naar binnen. Als we een uur later door de verse sneeuw naar buiten lopen, voelen we de kou steeds minder. Vandaag eten we niet, maar oogsten we de vruchten van de liefde. We vallen in een diepe slaap.'