Koud douchen heeft mogelijk een gunstig effect op de gezondheid, bijvoorbeeld door een betere doorbloeding en een boost voor het immuunsysteem. Ervaringsdeskundige Alex Monster bevestigt de positieve effecten, maar zijn deze ook wetenschappelijk bewezen?

Monster (47) doucht nu al een aantal jaar alleen maar koud. “Ik ben geïnspireerd door de buurman, hij vertelde me dat hij zich altijd fit voelt sinds hij koud doucht. Ik ben begonnen in de zomer, maar doe het nu in alle seizoenen.” De eerlijkheid gebiedt Monster te zeggen dat die eerste momenten onder de koude douche niet echt prettig zijn, maar het went snel. “Ik doe altijd eerst mijn hoofd onder de straal, daarna volgt de rest.” De positieve effecten van het koud douchen vallen vooral op als hij het niet doet. Ik begin de dag met een koude douche, en vervolgens ben ik veel energieker, minder loom. Ik voel me bovendien altijd fit.”

Voordelen

Het koud douchen houdt hij best lang vol. “Ik doe alles onder douche: inzepen, afspoelen, haren wassen en tandenpoetsen. Ik sta soms wel 10 minuten onder de douche. Dan vind ik het jammer dat ik er weer onderuit moet!” Over andere positieve effecten van het koud douchen is hij niet zeker. “Ik heb wel eens gehoord dat koud douchen gelijk staat aan een sportprestatie, maar dat weet ik niet zeker. En je zou meer ‘slecht’ vet verbranden onder een koude douche. Of dat waar is, weet ik niet.”

Muts op

Het is niet zo dat hij dankzij het koud douchen beter de kou aan kan. “Ik zet toch vrij snel een muts op als het wat kouder is. Wel kan ik in de sauna beter tegen de lagere temperatuur van het water in het dompelbad. En in oktober heb ik tijdens een vrij warme dag nog in de zee gezwommen, terwijl anderen in een dikke jas liepen!”

Wim Hof

Er is veel onderzoek gedaan naar de effecten van kou op het menselijk lichaam. Zo zijn diverse studies gedaan naar de Wim Hof methode, die gebaseerd is op drie pijlers: blootstelling aan extreme kou, concentratie- en ademhalingsoefeningen. Deze drie pijlers maken het lastig om positieve effecten op een van deze drie toe te schrijven. Uit sommige onderzoeken blijkt dat de methode ontstekingsremmend werkt, maar op deze onderzoeken is ook kritiek, omdat ze te kleinschalig en te weinig representatief zijn.

Tropisch dier

Hein Daanen is een van de professoren die onderzoek heeft gedaan naar hoe het menselijk lichaam omgaat met warmte en kou. Hij is inmiddels met pensioen, maar heeft in het verleden diverse interviews en colleges gegeven, bijvoorbeeld voor de Universiteit van Nederland. In een van de colleges vertelt hij dat de mens van oorsprong een tropisch dier is; pas 40 duizend jaar geleden zijn we vanuit warme landen naar gebieden met lagere temperaturen gegaan. Dat betekent dat ons lichaam, onze fysiologie, niet goed berekend is op kou, we kunnen beter met hitte omgaan. Dan gaan we bijvoorbeeld zweten, waardoor we veel warmte kwijt raken. Als we het koud hebben, vernauwen onze bloedvaten in de huid en spieren, en dan vooral in onze armen en benen. Er stroomt dan minder bloed door deze delen van het lichaam. De huid wordt daar bleker en kouder, terwijl de warmte in de kern van het lichaam beter wordt vastgehouden.

Stressreactie

Neem je een koude duik of douche, dan reageert je lichaam met een stressreactie. Er worden stresshormonen aangemaakt als cortisol en adrenaline. Deze hormonen zorgen, in combinatie met vernauwde bloedvaten, voor een hogere bloeddruk, snellere hartslag en een versnelde ademhaling. Bovendien kun je gaan rillen en klappertanden. Rillen en klappertanden zijn twee manieren waarmee warmte wordt gegenereerd. Deze kortdurende stressreactie is niet verkeerd voor het lichaam, het zou zelfs het immuunsysteem kunnen versterken, blijkt onder meer uit een onderzoek van arts-onderzoeker Geert Buijze. Hij liet mensen een maand lang 30, 60 of 90 seconden koud afdouchen, de controlegroep douchte warm. De mensen die koud afdouchten, meldden zich vervolgens minder vaak ziek (29 procent minder ziekteverzuim). Buijze vond ook een algehele toename van het energieniveau bij de mensen die koud afdouchten. Bovendien bleef een groot deel van de deelnemers zich ook na het onderzoek koud afdouchen, wat erop duidt dat deelnemers het koud douchen als positief ervoeren.

Stofwisseling

Kou kan ook een pijnreactie oproepen, waarna endorfine wordt aangemaakt, dat bijdraagt aan je geluksgevoel. Nog een voordeel: kou zou de stofwisseling aanjagen, waardoor je vet verliest. Er zijn ook mensen die juist extra moeten oppassen met blootstelling aan kou. Dat geldt bijvoorbeeld voor pasgeboren baby’s. Zij kunnen hun temperatuur nog niet goed reguleren. Datzelfde geldt voor ouderen, zij hebben bovendien minder spiermassa. Ook mensen met hart- en vaatziekten moeten oppassen, hun doorbloeding is immers al verslechterd.

Coolbat-onderzoek

Mogelijk kan kou wèl een bijdrage leveren aan het voorkomen van hart- en vaatziekten, dat wordt onderzocht in het coolbat-onderzoek. Wetenschappers van verschillende universiteiten doen hierbij onderzoek naar de beschermende effecten van kortdurende en langdurige blootstelling aan kou. Het onderzoeksteam bekijkt onder meer of ze met behulp van kou de vetverbranding en het immuunsysteem een boost kunnen geven.

Lagere rekening

Terug naar Hein Daanen, die zelf ook experimenteerde met koud afdouchen. Bij hem leverde het in ieder geval twee aanwijsbare voordelen op: een lagere energierekening en lagere waterrekening, omdat hij minder lang douchte. Na een aantal keer koud douchen was hij beter bestand tegen de kou, en kreeg hij sneller zijn ademhaling onder controle. Dat is een geruststellende gedachte voor als je ooit onverwacht te water raakt. Voor de meeste mensen kan het dus geen kwaad, koud douchen. Je geeft jezelf en je immuunsysteem een boost, maar maak het niet te gek, voorkom onderkoeling. Koud afdouchen is al voldoende.