In het Nationaal Museum van de Speelkaart in Turnhout is recent de tentoonstelling ‘VALS! Niet eerlijk, wel geniaal.’ geopend. De expo zoomt in op de wereld van valsspelers en ontleedt hun trucs, strategieën en drijfveren. “Het onderwerp spreekt bijna iedereen aan, want wie heeft er nooit eens een spelletje in zijn voordeel proberen te sturen?”, vertelt curator Leon Janssens.

De tentoonstelling bekijkt het fenomeen valsspelen vanuit uiteenlopende invalshoeken. Van onopvallende slimmigheidjes tot vernuftige mechanismen: bezoekers krijgen een inkijk in de inventiviteit waarmee mensen door de geschiedenis heen probeerden te winnen. Via verhalen, kunstwerken, historische voorwerpen, archiefbeelden en interactieve opdrachten leren bezoekers valsspelers herkennen en begrijpen. “Valsspelen wekt altijd emoties op”, aldus Janssens. “Van irritatie en schaamte tot regelrechte ruzies; maar evengoed pure nieuwsgierigheid. Juist omdat bijna iedereen het ooit gedaan heeft, herkennen we het zo snel.”

Een breed scala aan objecten passeert de revue: kunstwerken die bedrog aan het licht brengen, kaarten met subtiele markeringen, kleine spiegels waarmee spelers de hand van hun tegenstander inspecteerden, en nog veel meer. Ook de moderne wereld komt aan bod, met voorbeelden van manipulaties aan gokautomaten en apparaten die speciaal ontwikkeld zijn om bedrog op te sporen.

Eén van de opvallendste stukken is de zogeheten Amerikaanse ‘derde arm’, een metalen constructie die onopgemerkt onder kleding werd gedragen en waarmee kaarten kon worden verwisseld zonder dat iemand het merkte. De favoriet van Janssens is echter een veel ouder object: de verzwaarde dobbelsteen, die al bij de Romeinen bekend was. “Een beetje lood binnenin is genoeg om hem bijna altijd hoog te laten uitkomen”, legt hij uit.

De expo ‘VALS! Niet eerlijk, wel geniaal.’ loopt nog tot 27 september 2026. Tickets kosten 5 euro, of 3 euro voor bezoekers met een verminderd tarief. Jongeren onder de 18 kunnen de tentoonstelling gratis ontdekken. (VNJ)